การใช้สารสกัดลิโมนอยด์จากเมล็ดส้มเขียวหวาน (Citrus reticulata Blanco)
ในการป้องกันกำจัดหนอนหนังเหนียว (Spodoptera exigua)
Extraction of Limonoids from Tangerine (Citrus reticulata Blanco)
Seeds for Controlling the Beet Army Warm (Spodoptera exigua)


อ.ณัฎฐา เลาหกุลจิตต์  (หัวหน้าโครงการ)
Nutta Laohakunjit. (Lecturer)
ดร.อรพิน เกิดชูชื่น
Orapin Kerdchoechuen. (Lecturer)
สายวิชาเทคโนโลยีชีวเคมี
คณะทรัพยากรชีวภาพและเทคโนโลยี
โทรศัพท์ 427-9812 โทรสาร 427-9623

ความสำคัญและที่มาของการวิจัย

ผักกาดขาวปลีเป็นพืชที่สำคัญชนิดหนึ่งสามารถนำมารับประทานสดหรือนำมาแปรรูปใช้รับประทานภายในประเทศและส่งออก ซึ่งมีผลผลิตเฉลี่ยต่อปี 3,800-4,300 กิโลกรัมต่อไร่ แต่ผักกาดขาวปลีมีศัตรูพืชที่สำคัญคือหนอนหนังเหนียว (Spodoptera exigua) จะเข้าทำลายและกัดกินใบทำความเสียหายมาก นอกจากนี้การกำจัดหนอนชนิดนี้ทำได้ยาก ทำให้ผลผลิตของผักกาดขาวปลีลดลง
ปัจจุบันสารที่ใช้ป้องกันและกำจัดแมลงส่วนมากเป็นสารเคมีที่สังเคราะห์ขึ้นมีมากมายหลายประเภททั้งที่เป็นสารออกฤทธิ์ในการฆ่าแมลงโดยตรงหรือออกฤทธิ์เปลี่ยนแปลงพฤติกรรมของแมลงซึ่งเป็นฤทธิ์ทางอ้อม สารเคมีสังเคราะห์เหล่านี้นอกจากจะมีผลกับแมลงแล้วยังมีผลกระทบต่อมนุษย์ด้วยและยังก่อให้เกิดปัญหาสารเคมีตกค้างในสภาพแวดล้อมเป็นสาเหตุให้เกิดมลภาวะเป็นพิษ ทั้งมลภาวะทางน้ำ ดิน และอากาศ ซึ่งเป็นอันตรายในระยะยาวต่อมนุษย์และสิ่งมีชีวิตอื่น ๆ ดังนั้นนักวิทยาศาสตร์หลายท่านจึงมีความพยายามที่จะนำสารธรรมชาติมาใช้ในการกำจัดแมลงมากขึ้นเพื่อทดแทนและลดอันตรายจากสารเคมีสังเคราะห์
สารสกัดจากธรรมชาติส่วนใหญ่เป็นสารประกอบลิโมนอยด์ (limonoids) ซึ่งเป็นอนุพันธ์ของไตรเตอปีน (Triterpene derivatives) สารประกอบลิโมนอยด์ที่ได้รับความสนใจมากและเป็นที่รู้จักกันมานานคือ Azadirachtin เป็นสารสกัดจากสะเดาอินเดีย(Azadirachta indica)มีคุณสมบัติเป็นสารยับยั้งการกินอาหาร (antifeedant) ของแมลงหลายชนิด ไม่มีพิษต่อสัตว์เลือดอุ่น ไม่ก่อให้เกิดการกลายพันธุ์ สลายตัวได้ง่ายและไม่มีพิษตกค้าง แต่วิธีการสกัด Azadirachtin ให้เป็นสารบริสุทธิ์และมีปริมาณมากนั้นทำได้ยากและสารนี้มีสูตรโครงสร้างที่ซับซ้อนการจะสังเคราะห์ขึ้นมาต้องใช้กระบวนการที่ยุ่งยาก   นอกจากนี้ยังมีพืชอีกหลายชนิดที่มีสารประกอบลิโมนอยด์ที่มีฤทธิ์เช่นเดียวกับ Azadirachtin สามารถนำมาใช้ทดแทนได้ เช่น พืชวงศ์ Rutaceae และ Meliaceae มีสารประกอบลิโมนอยด์อื่น ๆ ที่สำคัญได้แก่ ลิโมนิน (limonin) โนมีลิน (nomilin) โอบาคิวโนน (obacunone) และอิแชจิน (ichagin) เป็นต้น ซึ่งมีประสิทธิภาพในการยับยั้งการกินอาหารและการเจริญของแมลงหลายชนิด ดังนั้นการสกัดสารธรรมชาติจากพืชเพื่อนำมาใช้กำจัดและป้องกันศัตรูพืชจึงมีความสำคัญโดยเฉพาะหนอนหนังเหนียว (Spodoptera exigua) ซึ่งเป็นศัตรูที่สำคัญในพืชตระกูลกะหล่ำ (Cruciferae)เป็นหนอนที่มีขนาดใหญ่จะกินอาหารปริมาณมาก และชอบอาศัยในที่ร่ม เช่น ใต้ใบหรือผิวดิน การกำจัดหนอนชนิดนี้จะทำได้ยากและเมื่อใช้สารเคมีในการกำจัดแล้วหนอนนี้สามารถสร้างภูมิคุ้มกันได้ โครงการนี้เห็นประโยชน์ของเมล็ดส้มเขียวหวาน (Citrus reticulata Blanco) ซึ่งเป็นวัสดุเหลือใช้ (waste) จากโรงงานผลิตน้ำส้มมีสารกลุ่มลิโมนอยด์ปริมาณมากสามารถนำมาใช้ทดแทนสารเคมีเพื่อป้องกันและกำจัดศัตรูพืช ซึ่งสารลิโมนอยด์ที่สกัดได้นี้ไม่เป็นอันตรายต่อมนุษย์ นอกจากนี้ยังเป็นการนำวัสดุเหลือใช้มาใช้ให้เป็นประโยชน์

วัตถุประสงค์ของโครงการ

  1. เพื่อศึกษาสภาวะที่เหมาะสมในการสกัดสารจากเมล็ดส้มเขียวหวานด้วยตัวทำละลายชนิดต่าง ๆ
  2. เพื่อศึกษาผลของสารสกัดจากเมล็ดส้มเขียวหวานที่สกัดได้ต่อหนอนหนังเหนียว (Spodoptera exigua)

ประโยชน์ที่คาดว่าจะได้รับจากการวิจัย

  1. ได้สารสกัดธรรมชาติชนิดใหม่จากเมล็ดส้มเขียวหวานซึ่งเป็นสารธรรมชาติและเป็นวัสดุเหลือใช้เพื่อนำมาใช้เป็นสารป้องกันและกำจัดศัตรูพืช
  2. เกษตรกรสามารถนำไปประยุกต์ใช้ได้โดยการสกัดสารด้วยตัวทำละลายที่สามารถหาได้ง่าย ราคาไม่แพงและไม่เป็นอันตราย ซึ่งจะเป็นทางเลือกอีกทางหนึ่งของเกษตรกร
return agriculture and bio topic

Revised: 22 September 1999
© 1999 by Research and Intellectual Property Promotion Center.