การศึกษาการควบคุมการออกดอกของหอมแบ่งโดยใช้ความร้อน
The Study on Flowering in Multiplier Onion by Heat Treatment Control


คุณธิติมา วงษ์ชีรี  (หัวหน้าโครงการ)
Thitima Wongsheree. (Researcher)
คุณทศพร ทองเที่ยง
Todsaporn Thongthieng. (Researcher)
คุณสมพร สิทธิป้อม
Somporn Shitipoom.
ศูนย์วิจัยและบริการอุตสาหกรรมเกษตรและอุตสาหกรรมชีวเคมี
สำนักวิจัยและบริการวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี

ความสำคัญและที่มาของการวิจัย
สถาบันเทคโนโลยีพระจอมเกล้าธนบุรี โดยศูนย์วิจัยและบริการอุตสาหกรรมเกษตรและอุตสาหกรรมชีวเคมี โดยดำเนินงานการพัฒนาเทคโนโลยีในระบบอุตสาหกรรมร่วมกับโรงงานหลวงอาหารสำเร็จรูป ได้เล็งเห็นถึงความสำคัญในการพัฒนาพืชอุตสาหกรรมใหม่ทดแทนพืชอุตสาหกรรมเดิมที่มีการลดจำนวนการผลิตลงเพื่อเป็นการสร้างรายได้และทางเลือกสำหรับเกษตรกรในพื้นที่ โดยการวิจัยเพื่อหาคำตอบของปัญหาในการเพิ่มประสิทธิภาพในการผลิตของเกษตรกร เพื่อเป็นแนวทางในการพัฒนาเทคโนโลยีการผลิตเพื่อการผลิตทางการค้าและสามารถขยายผลเพื่อเป็นประโยชน์แก่เกษตรกรรายย่อยต่อไป
หอมแบ่งหรือหอมต้นเป็นพืชที่มีลำต้นแท้จริงอยู่ใต้ดินเรียกว่า บัลบ์ (bulb) เป็นผักประเภทอายุ 2 ปี (biennial) แต่มักปลูกเป็นผักอายุปีเดียว (annual) ขยายพันธุ์โดยใช้บัลบ์ พันธุ์ที่นิยมใช้เป็นพันธุ์ที่สั่งจากประเทศไต้หวัน บางครั้งชาวบ้านเรียกว่าหอมแบ่งพันธุ์ไต้หวัน เกษตรกรมักเก็บและขยายพันธุ์ไว้ใช้เองในพื้นที่ใกล้เคียงกับแหล่งผลิต ซึ่งมักให้ผลผลิตต่ำกว่าหัวพันธุ์นำเข้าโดยมีการแตกกอน้อยกว่า เป็นผักที่นิยมบริโภคส่วนของลำต้นและใบสด มีลักษณะการการแตกกอคล้ายคลึงกับหอมแดง แต่ส่วนของบัลบ์ไม่ขยายใหญ่มีขนาดค่อนข้างเล็กและลีบ เมื่อลอกกาบออกแล้วมีสีขาว นิยมรับประทานสดโดยใช้เป็นผักเคียงประดับอาหารหรือชูรสอาหาร มีปริมาณบริโภคต่อปีสูงมาก
เกษตรกรในเขตพื้นที่ส่งเสริมของโรงงานหลวงอาหารสำเร็จรูปที่ อ.ฝาง จ.เชียงใหม่ ได้มีการปลูกหอมแบ่งเพื่อส่งโรงงาน แต่ประสบปัญหาเรื่องการออกดอกของหอมแบ่งในฤดูการผลิตซึ่งอยู่ในช่วงฤดูหนาวของทุกปี จากการสำรวจในพื้นที่เกษตรที่ส่งเสริมในฤดูปลูกที่ 2538/39 ในช่วงเดือนมกราคม - มีนาคม พบว่ามีการออกดอกถึง 80% ของพื้นที่ปลูกทั้งหมด โรงงานแปรรูปส่วนใหญ่จะรับซื้อผลผลิตที่มีก้านดอกปะปนมาได้ไม่เกิน 60% เกษตรกรจึงต้องสูญเสียรายได้เนื่องมาจากคุณภาพของผลผลิตต่ำกว่ามาตรฐานประมาณ 6-7% ของน้ำหนักผลผลิตรวม โดยที่ทางโรงงานแปรรูปต้องทำการตัดแต่งก้านดอกออกอีกครั้งหนึ่ง เนื่องจากก้านดอกอบไม้แห้งยากกว่าส่วนใบหรือลำต้นทำให้ต้องใช้ระยะเวลาในการอบแห้งยาวนานขึ้น ต้นทุนการผลิตจึงเพิ่มขึ้น และผู้ซื้อไม่ยอมรับผลิตภัณฑ์หอมแบ่งอบแห้งที่มีก้านดอกปะปนเกินกว่ากำหนด จึงเป็นอุปสรรคต่อการพัฒนาอุตสาหกรรมหอมแบ่งอบแห้ง นอกจากนั้นในการผลิตหอมแบ่งเพื่อการบริโภคสดก็ไม่ต้องการผลผลิตที่มีก้านดอกในปริมาณมาก เนื่องจากก้านดอกของหอมแบ่งจะมีลักษณะที่แข็งกว่า มีการบริโภคดอกหอมมีอยู่บ้างมีปริมาณน้อย ดังนั้นถ้ามีการศึกษาปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับการควบคุมการสร้างดอกของหอมแบ่งในช่วงฤดูการผลิต และมีการพัฒนาเทคนิควิธีการที่เหมาะสมกับการผลิตเพื่อการค้า ก็จะทำให้เกษตรมีรายได้เพิ่มขึ้น และเป็นหนทางหนึ่งในการพัฒนาการผลิตหอมแบ่งเพื่ออุตสาหกรรมของไทยในอนาคต
สำหรับการศึกษาหอมแบ่งในประเทศไทยยังไม่มีรายงานออกมาโดยตรง พบว่ามีงานทดลองการ vernalization ในหอมแดงเพื่อการกระตุ้นการสร้างตาดอก สำหรับการผลิตเมล็ดพันธุ์ โดยใช้ความเย็นที่อุณหภูมิ 10 องศาเซสเซียส ในต้นกล้าหอมแดงอายุ 1 สัปดาห์ เป็นเวลานาน 8 และ 12 ชั่วโมง พบว่ามีการสร้างดอกเพิ่มขึ้น ซึ่งอธิบายได้ว่าหอมแดงต้องอาศัยความเย็นเพื่อการกระตุ้นให้เกิดการเปลี่ยนแปลงตาใบเป็นตาดอกและปริมาณความเย็นที่ได้รับตามธรรมชาติเป็นระดับที่เพียงพอต่อการสร้างตาดอกอยู่แล้ว การเพิ่มระยะเวลาในการได้รับความเย็นเพียง 8 ชั่วโมงก็พอเพียงที่จะกระตุ้นให้มีการออกดอกและติดเมล็ดเพิ่มขึ้นถึงเท่าตัว การกระตุ้นให้มีการสร้างตาดอกอาจสามารถกระทำได้ในขณะที่ยังเป็นหัวพันธุ์ ซึ่งสามารถทนต่อสภาพแวดล้อมที่ให้ได้ดีกว่าต้นกล้า และมีผลกระทบต่อผลผลิต เนื่องจากการชะงักการเจริญเติบโตของลำต้น จากการได้รับความเย็นติดต่อเป็นเวลานาน
การศึกษาครั้งนี้เป็นการทดลองศึกษาการใช้อุณหภูมิเพื่อการป้องกันการเกิดดอกของหอมแบ่งสายพันธุ์ไต้หวันที่ได้จากการเก็บหัวพันธุ์ของเกษตรกรในท้องถิ่น ของประเทศไทยในเขตภาคเหนือ โดยมีแนวทางในการศึกษาจากการทดลองในหอมแบ่งต่างประเทศที่กล่าวมาแล้ว เพื่อนำผลมาประยุกต์ใช้ประโยชน์กับการผลิตหอมแบ่งทางการค้าในประเทศต่อไป

วัตถุประสงค์ของโครงการ
  1. เพื่อศึกษาการตอบสนองต่อการเก็บรักษาหัวพันธ์หอมแบ่งในสภาพอุณหภูมิสูงต่อการสร้างดอกของหอมแบ่งพันธุ์ไต้หวันที่ได้จากการขยายพันธุ์ของเกษตรกรในเขตพื้นที่ปลูกเพื่อเป็นการค้า
  2. เพื่อหาความสัมพันธ์ระหว่างขนาดหัวพันธุ์ ระดับอุณหภูมิ และระยะเวลาในการให้ความร้อนกับหัวพันธุ์หอมแบ่งก่อนปลูก ที่มีผลต่อการสร้างดอกของหอมแบ่งในแปลงปลูก
  3. หาแนวทางการเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตหอมแบ่งสำหรับเกษตรกร
ประโยชน์ที่คาดว่าจะได้รับจากการวิจัย
  1. ได้แนวทางการประยุกต์ใช้ความร้อนในการเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตหอมแบ่งให้กับเกษตรกร
  2. เกษตรกรสามารถผลิตหอมแบ่งในฤดูการผลิตได้อย่างมีคุณภาพมากขึ้นและมีรายได้เพิ่มมากขึ้น


return kaset and bio topic

Revised: 2 September 1999
© 1999 by Research and Intellectual Property Promotion Center.