การจัดการขยะชุมชนอย่างมีประสิทธิภาพ :
รูปแบบและมาตรการทางสังคม เศรษฐศาสตร์ การจัดการ และกฎหมายเพื่อแก้ไขปัญหาขยะชุมชน
Efficient Municipal Solid Waste Management : Models and Measures on Social,
Economics, Management and Regulation for Solving Solid Waste Problem

รางวัลชมเชย รางวัลผลงานวิจัย ประจำปี 2546 (สาขานิติศาสตร์)
<< Thai Version >> << English Version >>

ผู้รับผิดชอบโครงการ
ศ.ดร.สุนีย์ มัลลิกะมาลย์ ผศ.อิทธิพล ศรีเสาวลักษณ์ นายเสถียร รุจิรวนิช รศ.สมชาย รัตนโกมุท
น.ส.ธนพรรณ สุนทระ น.ส.วรรณี พฤฒิถาวร
จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
รศ.ดร.สิรินทรเทพ เต้าประยูร ดร.นฤมล วิเธอร์ ฮาร์วีย์ อ.ศศิธร พุทธวงษ์ Dr.Michael Kolzolv
มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าธนบุรี
ผศ.สุจินดา โกวิทยานนท์
มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ ประสานมิตร
นายโกเมท ทองภิญโญชัย
สำนักงานอัยการสูงสุด
โทร. 0-2872-9014 ต่อ 4117 โทรสาร 0-2872-9805
หลักการและเหตุผล
การลดปริมาณขยะนั้น เกิดจากแนวความคิดที่จะทำให้สิ่งที่เป็นขยะนั้นกลับมามีโอกาสได้ใช้ซ้ำอีก หรือได้แปลงเพื่อใช้ใหม่ อันเป็นการขยายเวลาการใช้ของผลิตภัณฑ์ให้ยาวนานขึ้น ซึ่งย่อมสะท้อนถึงผลที่จะตามมาคือ ผลิตภัณฑ์ที่ใช้แล้วจะถูกทิ้งให้เป็นขยะน้อยลง แนวความคิดนี้ในต่างประเทศที่พัฒนาแล้วได้นำไปใช้ภายใต้หลักการ 3Rs คือ Reduce, Reuse และ Recycle โดยประชาชนจะมีมีการแยกขยะก่อนทิ้ง เพื่อให้ได้ขยะที่สามารถจะนำไป Reuse และ Recycle ได้ ซึ่งก็พิสูจน์มาแล้วว่าสามารถทำให้ขยะลดลงไปได้ หลักการนี้คนไทยยังไม่รู้จักกันดี ด้วยเหตุนี้เองที่คณะผู้วิจัยเล็งเห็นว่าปัญหาขยะนี้ สมควรที่จะมีการศึกษาวิจัยเพื่อป้องกันปัญหาที่ต้นเหตุ โดยยึดเอาหลักการ 3Rs และเพิ่มอีก 2Rs คือ Reject และ Response เนื่องเพราะบริบทของคนไทยยังไม่คุ้นเคยกับการลดปริมาณขยะด้วยการคัดแยกขยะเพื่อนำไปสู่การ Reuse และ Recycle และการจัดการที่จะมีประสิทธิภาพทำให้สามารถลดปริมาณขยะลงไปได้นั้นจำเป็นที่จะต้องมีรูปแบบการจัดการที่เหมาะสม โดยมีมาตรการต่างๆ ที่จะส่งเสริมและสนับสนุนให้มีการนำรูปแบบการจัดการขยะไปใช้




คุณสมบัติและลักษณะเด่น
1. รูปแบบการคัดแยกขยะ
    รูปแบบการคัดแยกขยะจากชุมชน มีพื้นฐานจากการศึกษาองค์ประกอบของขยะ แยกเป็น 2 ประเภทใหญ่ๆ คือขยะธรรมดาและขยะอันตราย โดยที่ขยะธรรมดาจะแบ่งเป็น 3 ประเภทหลัก คือ
    1) ขยะมีมูลค่า (Valuable waste) เช่น แก้ว โลหะ กระดาษ พลาสติก ทั้งส่วนที่ใช้ซ้ำ (reuse) และส่วนที่นำกลับมาแปลงใช้ใหม่ (recycle)
    2) ขยะอินทรีย์ (Organic waste) หรือขยะเศษอาหารเป็นขยะที่สามารถย่อยสลายได้ง่าย ได้แก่ ขยะอาหาร และใบไม้ เป็นต้น
    3) ขยะอื่นๆ หรือขยะทิ้ง ซึ่งหมายถึงขยะที่ไม่อยู่ในกลุ่มที่กล่าวมาแล้วข้างต้น
    ประเภทของขยะที่คัดแยกเป็นไปตามถุงสีใส่ขยะ กล่าวคือ ถุงสีเหลืองสำหรับใส่ขยะมีมูลค่า ถุงสีเขียวสำหรับใส่ขยะอินทรีย์ ถุงสีฟ้าสำหรับใส่ขยะทิ้ง และถุงสีแดงสำหรับใส่ขยะอันตราย
2. รูปแบบการเก็บขนขยะ
    การกำหนดรูปแบบการเก็บขนขยะเพื่อที่จะคุมความประพฤติของผู้ทิ้งขยะให้มีการคัดแยกขยะตามประเภทที่กำหนดและเส้นทางการเก็บขนขยะกำหนดขึ้นเพื่อจะทำให้ลดระยะเวลาและระยะทางในการเก็บขนให้น้อยลงมีดังนี้
    1) ขยะอินทรีย์ เก็บทุกวันจันทร์ วันพุธ วันศุกร์
    2) ขยะอื่นๆ (ทิ้ง) เก็บทุกวันอังคาร วันพฤหัสบดี วันเสาร์
    3) ขยะมีมูลค่า เก็บทุกวันอาทิตย์
    4) ขยะอันตราย เก็บทุกวันอาทิตย์ หรือเดือนละครั้ง/2 ครั้ง อยู่กับปริมาณของขยะ

การนำผลงานไปใช้ประโยชน์
รูปแบบที่ใช้ในการจัดการขยะชุมชน ประกอบด้วย รูปแบบการคัดแยกขยะที่จะใช้สำหรับประชาชน ตลาด และห้างสรรพสินค้า และรูปแบบการเก็บขนขยะ สำหรับที่อยู่อาศัย ตลาด และห้างสรรพสินค้าทั้ง 2 รูปแบบนี้จะเป็นหลักในการจัดการขยะอย่างมีประสิทธิภาพ สามารถลดปริมาณขยะและลดจำนวนเที่ยวในการเก็บขนขยะลงไป อันนำมาซึ่งการแก้ไขปัญหาขยะและประหยัดแผ่นดินด้านการจัดการขยะลงไปได้ นอกจากนี้ ยังจะเป็นรูปแบบการจัดการขยะอย่างมีประสิทธิภาพที่จะนำไปปรับใช้กับราชการส่วนท้องถิ่น ไม่ว่าจะเป็นเทศบาล องค์การบริหารส่วนตำบล และองค์การบริหารส่วนจังหวัด รวมถึงรูปแบบการปกครองส่วนท้องถิ่นพิเศษ คือ เมืองพัทยา และกรุงเทพมหานคร รวมตลอดถึงโรงเรียนต่างๆ ได้อย่างมีประสิทธิภาพ สร้างระบบ ระเบียบในการจัดการขยะ
ผลการวิจัยนี้มีการเผยแพร่สู่สาธารณชนอย่างกว้างขวางในรูปแบบต่างๆ อาทิ บทความตีพิมพ์ในหนังสือพิมพ์รายวัน สารคดีในรายการวิทยุ และสารคดีในรายการทางโทรทัศน์ และเป็นรูปแบบที่โรงเรียนหลายโรงเรียน หน่วยงานบางหน่วยงานได้นำไปใช้แล้ว


  ทำการปรับปรุงเมื่อ : วันที่ 27 กันยายน 2547